Müzik hâlâ para kazandırıyor ancak metotlar ve alternatifler çok farklılaştı. Bunu 2008 öncesi ve sonrası olarak iki dönemde ele almak gerekiyor. Spotify’ın 2008 yılında stream (akış) firması olarak ortaya çıkması müzik sektöründe tüm taşları yerinden oynattı. Sektör tüm değişkenleri tekrar hesaplamak zorunda kaldı. Bu dönemden sonra artık sadece “Albüm çıkarayım, satışlardan para kazanayım” dönemi bitti. Yerine çok kanallı “zorunlu” alternatifler de içeren gelir modeli geldi.
Dünya müzik sektörü satış raporları konusunda en “yetkin kuruluş” şüphesiz ki IFPI. Kuruluşun 2025 yılı başında yayınladığı aşağıdaki rapora dikkatlice bakmak gerek. Zira rapor 1999- 2024 yılları arasında müzik sektöründe yaşanan gelişmeleri “en detaylı” şekilde gözler önüne seriyor.
Rapordan net bir şekilde anlaşılacağı gibi 2008 öncesi fiziksel albüm satışları (plak ve CD) pastanın neredeyse dörtte üçünden fazla bir gelir kalemine denk geliyor. Raporda en ilginç dönem ise 2008- 2014 yılları arası. Bu dönem müzik dinleyicisinin kafasının en karışık olduğu dönem. Bu nedenle de satışların global sektörde en düşük olduğu dönem. Bu döneme “müzik çevrelerinin başlarını iki ellerinin arasına almasına neden olan dönem” de denilebilir aslında. Stream teknolojisi ile müzik sektörünün gideceği yeri kestirmek çok da zor olmasa gerek çünkü. Zaten 2020 yılı sonrası global pastanın dörtte üçü artık stream sitelerinin eline çoktan geçmişti bile. Çünkü müziğe ulaşmanın kolaylığı müzik dinleyicilerince kabul görmüştü.
IFPI 2024 formatlara göre gelir dağılımına bakıldığında pastanın %69’u stream gelirlerine yansımış. Burada performans gelirlerinin (konser, turne, festival…) %9, 7 olması çok düşündürücü. Çünkü pastadan alınan pay çok düşük. Raporun bu verisi “sahne performansına güvenen müzisyen ayakta kalır” mesajı veriyor.
Peki stream müzisyenin sonunu mu hazırlıyor? Eğer gerçek buysa neden tüm müzisyenler bu sitelerde boy gösteriyor? Bu konuyu yanıtlamadan önce soundcampaign’e yani “Spotify Yasal Telif Hakları Hesaplayıcı” kuruluşuna bir göz atmak lazım. Soundcampaign verilerine göre bir milyon dinlemeye 3000 – 5000$ arası bir ödeme yapılıyor. Soundcampaign verilerine göre ABD, İngiltere ve Avrupa Birliği ülkeleri diğer ülkelerden daha fazla ödeme yapılan kategoriye giriyor. Özellikle belirtmek gerekir ki Türkiye en düşük kategorideki ülkelerden ne yazık ki. Bu nedenle ABD ve Avrupa menşeli müzisyenler her alanda olduğu gibi diğerlerinden daha avantajlı olarak yaşamlarına devam ediyorlar.
Bu andan itibaren kimler avantajlı?
ABD ve İngiliz kökenli müzisyenler tabii ki çok avantajlı. Çünkü iş sadece müzisyenin kaliteli içerik üretmesine indirgenemez. Çünkü bu noktada ne yazık ki algoritma manipülasyonları devreye giriyor. Algoritma öncelikle bahsettiğimiz ülke müzisyenini ve içeriğini ön plana çıkarıyor.
Fark yaratan müzisyen her dönemde para kazanır mı?
Cevap kesinlikle “evet”. Yandaki IFPI 2024 plak satışları raporuna bir göz atalım.
8. sırada Fleetwood Mac “Rumours” adlı albümle yer alıyor. 1977 yılında çıkmış bir albüm neredeyse yarım asır geçmesine rağmen günümüz albümleri ile yarışmaya devam ediyor. Demek ki “çok kaliteli” eserler vermek her devirde yıllara ve koşullara meydan okumaya yetiyor.
Bizden örnekler verelim. Spotify’ın raporlama kuruluşları az önce bahsettiğim Soundcampaign ve Loud&Clear verilerine göre 2025 yılında Sezen Aksu’nun 206 bin dolar, Gülşen’in 245 bin dolar ve Blok3’ün 348 bin dolar telif geliri elde ettiğini göz önüne alırsak çok da karamsar düşünmemeli bence.
Ya bundan sonrası?
Bundan sonrası için gelir alternatifleri şu şekilde tasniflenebilir:
- Streaming Gelirleri: Spotify ve Apple Music gibi platformlarda müzisyen istese de istemese de büyük bir ekonomi yaratsa da yaratmasa da devam etmek zorunda. Görünen durum bu.
- Canlı Performans: Konser, festival, özel etkinlik gibi sahne performansları stream gelirleri yetersiz müzisyenlerin bu saatten sonra olmazsa olmaz gelir kapıları ne yazık ki.
- Sosyal Medya ve İçerik Üretim: Günümüzde müzisyenler aynı zamanda içerik üreticisi durumunda artık. Bu nedenle YouTube reklam geliri, TikTok sponsorlu içerikler ile kendilerini desteklemek ve duyurmak zorunda. Bu da müzisyenlik + içerik üreticiliği karışımı bir rol gerektiriyor.
- Düşük Maliyet ve Zorunlu Bir Ekosistem: Birçok alanda savaş veren müzisyen asgari maliyetle hareket etmek zorunda artık. Bu nedenledir ki müzisyen aynı anda; prodüktör, ses mühendisi, sosyal medya yöneticisi ve sahne sanatçısı gibi sofistike roller üstlenmek zorunda.
Sonuç
“Para kazandırmıyor” demek doğru değil. Para kazandırıyor ama sürdürülebilir olması için çok yönlü olmayı gerektiriyor.
Yazımıza global müzik sektörünün ekonomik büyüklüklerini gösteren “Bölge/pazar bazında gelirler” tablosu ile veda edelim.
Sağlıkla ve sanatla kalın.
Hakan Türkoğlu – Müzik yazarı
