Elimde tuttuğum albüm 1976 yılına ait, çok özel ve çizgi üstü bir projenin LP’ye dönüşmüş hali. İsmi “801 Live” olan bu proje aynı zamanda albümün ismini de oluşturuyor.
İtiraf etmeliyim ki onca geçen yıla karşın epeyce geç haberim olan bir proje bu; ama bir o kadar hızlı bir şekilde plak olarak arşivime dahil olmasıysa gerçekten sürpriz.
Bir müzik tutkunu, koleksiyoner ve radyo programcısı olarak belki de Ankara’nın en güzel abilerinden biri olan Hakan Çorbalı, özellikle Progresif Rock, Caz Rock ve ses sistemleri üzerine derin bilgisi olan, benim içinde her daim önemli bir isim. Nadir plaklara olan ilgisi, titizlikle oluşturduğu arşivi plak koleksiyonculuğu için önemli olduğu gibi 1990’lı yıllarda Tunus Caddesi’nin Akay kavşağına yakın giriş kısmında, sağda yer alan plak dükkânı Detay da Hakan Çorbalı ev sahipliğiyle Ankara tarihinde önemli bir yere sahiptir.
Bundan birkaç ay önce bir sohbet sırasında yıllardır peşinde olduğu bir plağı arşivine kattığını ve bu nedenle çok heyecanlı ve mutlu olduğunu söyleyince, hangi plak diye tepki verdiğimde aldığım cevap olmuştu “801 Live”; ardından eklemişti Hakan abi, bu plak Türkiye’de iki kişide var şu an biri bende diğeri de Süleyman’da. Süleyman deyince sizin de hemen tahmin ettiğiniz gibi bu isim de yine Ankara’nın simge plakçılarından Shades Süleyman; Ankara’da Tunalı’da yıllara meydan okuyan plakçı Shades ile özdeş sahibi Süleyman Özyıldırım bu isim.
Buradan hem Hakan Çorbalı hem de Süleyman Özyıldırım’a selam çakarak “801 Live”ın dönem baskısı plağının artık benim de koleksiyonuma girdiğini belirtmeliyim.
Bu plağın benim arşivime girme hikâyesi de kayda değer diye düşünüyorum.
”Bu topraklardan çok uzaklarda, kızımı ziyaret için gittiğim Kanada’da, benim için bir gelenek hâline gelen ikinci el plak dükkânlarından birine girdiğimde, “801 Live” albümünün daha içeri adımımı atar atmaz tezgâhta gözüme çarpması da kaderin garip bir cilvesi değil de nedir?’’ sorusunu sormama yol açıyor ve gözlerim parlıyordu.
Bu çok özel plakla tesadüf gibi görünen bu karşılaşma, bana bir koleksiyoncu olarak bazen plakların da sizi seçtiğini düşündürdü.
Albüm rafta değildi, arka sıralarda ya da gizli bir köşede de değil; dükkânın tam girişinde, sanki bana “İşte buradayım!” diyordu.
Bu karşılaşmanın heyecanı biraz olsun dinince, elimde tuttuğum albümün ne kadar özel bir iş olduğunu bir kez daha fark ettim. Sadece bir canlı performans kaydı değil, aynı zamanda Progresif Rock tarihinin deneysel ve yaratıcı damarlarını bir araya getiren, döneminin çok ötesinde bir proje: “801 Live”.
Phil Manzanera‘nın liderliğinde, Brian Eno gibi yenilikçi isimlerle şekillenen bu kısa ömürlü ama etkisi büyük topluluk, 1976’daki o unutulmaz konserde dinleyicilere yalnızca müzik değil, bir vizyon sundu. Şimdi albüm detaylarına biraz daha yakından bakalım.
“801” ismi, Brian Eno’nun 1975 tarihli “The True Wheel” adlı şarkısında geçen bir ifadeden geliyor. Bu şarkının sözlerinde geçen “We are the 801 / We are the central shaft” dizesi, hem bir kimlik hem de bir fikir olarak daha sonra Phil Manzanera ve Eno tarafından kurulan bu proje için isim kaynağı olmuş.
“801” sıradan bir grup ismi değil; kısa ömürlü ama bir o kadar etkili bir müzikal buluşmanın adı.
“Live” ise albümün canlı kayıttan oluştuğunu belirtiyor. Dolayısıyla “801 Live” hem bu özel müzikal birlikteliği hem de 1976’da Londra’daki Queen Elizabeth Hall’daki tek ve tarihi konseri simgeliyor.
Topluluğun doğası gereği geçici ama müzikal etkisinin kalıcı olması da bu isme ayrı bir anlam katıyor denilebilir.
Aslında 801, Roxy Music’in ve Rock tarihinin ayrıksı gitaristi Phil Manzanera’nın ilk grubu olan Quiet Sun üyelerinin ve kariyerini belirlerken hemen yanı başında olan bazı dostlarının iş birliğinin diğer adı.
Quiet Sun ile kariyerine başlayan ve Roxy Music ile yoluna devam eden gitarist Phil Manzanera, projenin omurgası; Roxy Music’ten arkadaşı Brian Eno ise klavye ve elektronik efektleriyle deneysel ve araştırmacı ses örgüsünün ana mimarı olarak görev yapıyor, şarkıcılığı ise bu projenin mücevher değerinde ayrıntısını oluşturuyor.
Quiet Sun ve Matching Mole gruplarının üyesi Bill MacCormick, bas gitar ve vokalde yer alırken, davulcu Simon Phillips ise henüz 18 yaşında bagetleriyle topluluğun dinamik zamanlamasında söz sahibi olarak ayrıcalık yaratıyor. Grubun bir diğer üyesi Francis Monkman Klasik müziği Rock ile buluşturuyor. Blues uzmanı gitarist Lloyd Watson ise tekniği ile ses örgüsüne özgürlük ve ruh katıyor. Dolayısıyla her biri alanında çizgi üstü olan bu isimler, bu proje ile kolektif yaratıcılığın nadir örneklerinden birisini sergiliyor.
“801 Live” albümünün şarkı sıralaması, tıpkı bir konser deneyimi gibi; yükselip alçalan dinamiklerle dinleyiciyi içine çeken bir kurguya sahip. Albüm açılışını kısa ama etkileyici bir parça olan Manzanera bestesi “Lagrima” ile yapıyor; adeta sessiz bir merhabanın ardından gelen “TNK” (Tomorrow Never Knows), Beatles’ın deneysel mirasına enfes bir selam çakıyor. “801”in bu yorumunu ilk dinlediğimde, sahnedeki yoğunluk ve Eno’nun katkısı beni resmen büyülemişti.
Albüm ilerledikçe, Quiet Sun günlerinden gelen “East of Asteroid” ve Canterbury etkili “Rongwrong”, teknik yetkinliği ve melodik derinliği bir arada taşıyor. Eno’nun parçaları olan “Golden Hours”, “Sombre Reptiles” ve “Fat Lady of Limbourg”, sahnede daha canlı ve çok katmanlı hale gelmiş. Özellikle “Baby’s on Fire” albümdeki en patlayıcı anlardan biri, Watson’un gitarıyla adeta yerinden fırlıyor.
Manzanera’nın “Diamond Head” yorumu, nefes alma aralığı gibi. Ardından gelen “Miss Shapiro” ise “801”in esprili tarafını ortaya koyuyor. Ve final: “You Really Got Me”. The Kinks’in asi şarkısı, Eno’nun vokali ve grubun enerjisiyle Punk’a yaklaşan bir kapanış oluyor.
Yukarıda ayrıntılı olarak anlatılanlar dışında, kolektif ruhun bileşimiyle canlı canlı icra edilen şarkıların orijinallerinden farklılaştırdığı ve yeniden yaratıldığı canlı kayıtlardan oluşan istisna bir albüm nitelemesini yapmak hiç de yanlış olmaz “801 Live” için.
Evet; her şey Brian Eno’nun “The True Wheell” şarkısıyla başladı. “We are the 801/ We are the Central Shaft…”
Bu dizeler 801 projesinin çıkış noktası oldu. Brian Eno’nun soyut referanslara dayalı dünyası ve yaratıcılığı dikkate alındığında 801 gerek bir grup ve proje olarak düşünüleceği gibi bir ironi olarak da nitelendirilebilir.
Phil Manzanera liderliğinde ve Brian Eno’nun o değişik dünyasıyla.
Hayatla kurduğumuz bağın bir parçası olan albümler vardır. Onlar yalnızca bir plak değildir. “801 Live”yayınlanmasından yıllar sonra heyecanlandıran bir ses ve proje olarak çok farklı bir yerde duracak. Dolayısıyla, müzikte sınırları aşmanın bir kanıtı olarak arşivimde yer alması benim için her daim ayrıcalık oluşturacak bu albüm için yaratıcılarına minnettarlığımı sunarak yazımı bitirmek istiyorum.
Radyo ODTÜ 103.1’de, Kulak Misafiri’nde, 12 Ekim Pazar, 2025 tarihinde saat 22’de “801 Live”i birlikte dinleyelim.
