“Velvet Underground & Nico”, 60’ların müzik ikliminde popülerlikten bilinçli olarak uzak duran nadir üretimlerden biri. Lou Reed’in; şehirle, yabancılaşmayla ve arzuyla kurduğu sert anlatı, Nico’nun mesafeli vokaliyle birleşerek dönemin karşı-kültür estetiğini başka bir hatta taşıdı. Bu yazı, albümün görmezden gelinen ilk yıllarından başlayarak yeraltı kültürü üzerindeki kalıcı etkisini çok katmanlı biçimde ele alıyor.
Hepinize selamlar ve güzel günler Stüdyoİmge’nin değerli okurları. Hayatımı Değiştiren Albümler yazı dizisinde 2026’nın ilk yazısında sizlerle yeniden birlikte olmanın mutluluğu içersindeyim. Yıl içersinde bu içerikte on iki yeni yazı daha sunacağım sizler için. Bu ay sizlere altmışlı yıllardan kült bir albüm seçtim: The Velvet Underground & Nico’nun aynı isimli tek albümünü detaylandıracağım. Haydi başlayalım o halde.
İlk yazılarımda bahsi geçmişti The Velvet Underground’un. Gruptan ilham alan The Stooges ve Spacemen 3 albümlerini yazarken The Velvet Underground’ı da anmıştım. Zira The Velvet Underground için Rock müzik tarihinin en etkili gruplarından biri tabirini rahatlıkla kullanabiliriz.
New York’ta kurulan The Velvet Underground’un kökleri 1964 yılına dayanıyor. Şair Lou Reed’in Sterling Morrison ve Galli müzisyen John Cale ile tanışması The Velvet Underground’un doğumuna vesile olmuş, grup ismini Michael Leigh’in aynı isimli sado mazoşist romanından almıştı.
Kolları sıvayan grubun kulak tırmalayan gürültülü doğaçlamaları, sahne aldıkları kulüplerden kovulmalarına sebebiyet veriyordu. Ne var ki talihleri Pop Art sanatçısı Andy Warhol ile tanışınca birden dönüvermişti. Gruba kendi sanat mekânı Factory’de prova yapmaları için kucak açan Andy Warhol, Exploding Plastic Inevitable isimli sanat etkinliklerinde grubu sahneye çıkardı. Grubun menajerliğini de üstlenen sanatçı, oyuncu Nico’yu da şarkıcı olarak The Velvet Underground’a dahil etti ve yetenekli ismi müzik dünyasına kazandırmış oldu. The Velvet Underground, yine Andy Warhol’un angajmanıyla East Village’da bulunan The Dom isimli mekânda aylarca sahne aldı ve New York sanat camiasının ilgisine mazhar oldu.
Canlı performanslar doludizgin devam ederken grup, konserlerin enerjisini taşıyabilecekleri bir albüm kaydetmek ihtiyacıyla stüdyo yollarına düştü. Sadece iki bin dolar maliyetle sekiz saatlik tek bir denemeyle kaydedilen grupla aynı ismi taşıyan albüm “Velvet Underground & Nico”, 1967 yazında piyasaya sürüldü.
Gitar ve vokalde; Lou Reed, elektro viyola, piyano ve bas gitarda; John Cale, ritm gitar ve bas gitar’da; Sterling Morrison, perküsyonda; Morrison Tucker ve vokalde Nico’nun yer aldığı albümün şarkı listesi şu şekilde.
Şarkı Listesi
A1 : Sunday Morning – 02:54
A2 : I’m Waiting For The Man – 04:37
A3 : Femme Fatale – 02:37
A4 : Venus In Furs – 05:10
A5 : Run Run Run – 04:20
A6 : All Tomorrow’s Parties – 05:58
B1 : Heroin – 07:10
B2 : There She Goes Again – 02:38
B3 : I’ll Be Your Mirror – 02:12
B4 : The Black Angel’s Death Song – 03:12
B5 : European Son – 07:46
A yüzünde altı, B yüzünde beş şarkı bulunan albüm müzik kutusu melodisinin duyulmasıyla başlıyor, “Sunday Morning” Lou Reed’in yumuşacık sesiyle yıllar içinde adeta kültleşen bir klasik. “I’m Waiting For The Man”; eroin tedarikçisini bekleyen bir adam hakkında. “Femme Fatale”de vokalde Nico var. “Venus In Furs”; sado mazoşizm’den bahsediyor. “Run Run Run” ismi gibi hızlı tempoda seyrederken, A yüzünü kapatan ve başrolde Nico’nun olduğu bir diğer şarkı “All Tomorrow’s Parties”; Andy Warhol’un en sevdiği The Velvet Underground şarkısıydı. Andy Warhol’un Factory isimli atölyesinde takılan insanların hoş bir portresiydi bu şarkı.
B yüzü “Heroin” ile açılıyor. Şarkı isminden de anlaşılacağı üzere uyuşturucu kullanmının etkilerinden bahsediyor. Takip eden şarkı “There She Goes Again”; senkoplu gitar riff’ini Marvin Gaye’in “Hitch Hike” isimli şarkısından ödünç almıştı. “I’ll Be Your Mirror”; albümde yer alan Nico’nun seslendirdiği üçüncü şarkı ve kesinlikle en güzeli. Şarkıcının meleksi sesi insan ruhuna adeta huzur veriyor. “Black Angel’s Death Song”; albümdeki en ilginç şarkılardan biri. Grup, bu şarkıda ses efekti yaratmak için hava kompresörü kullanmıştı. Lou Reed şarkı hakkında ‘’Seslerin katıksız eğlencesi için kelimeleri bir araya getirmiştik’’ demişti. Albümün kapanış şarkısı “European Son”; albümün en uzun şarkısı ve kapanışa yaraşan bir final adeta. Bol feedback’li, karmaşık, keskin, kaotik ve sersemletici.
“The Velvet Underground & Nico” albümü çıktığı zamana göre oldukça ayrıksı durduğundan sadece on bin adet satmış. Hatta bu durumla ilgili Brian Eno’nun meşhur bir lafı var; ‘’On bin adet sattı ama alanların hepsi müzik grubu kurdu’’diye. Albümün aykırılığı Lou Reed’in tekrara dayalı döngüsel gitar tonları ve John Cale’in kamçı gibi vuran, bazen alçalıp bazen yükselen viyolasıyla ilginç bir ses duvarına sahip olmasından ve yıkıcı, müstehcen ve provokatif sözler içeren lirik konseptinden geliyor.
Düşünsenize; Amerika aşk yazıyla kavrulurken ve ortalık gökkuşağının binbir rengine boyanmışken siyah kıyafetler giyip siyah gözlükler takarak poz veren grup elemanları uzaylı gibi görünüyorlardı. Velvet’çiler tıpkı müzikleri gibi karanlık bir görsel imaj seçmişlerdi. Belli ki kendilerini bilinçli olarak hippi kültürünün karşı kutbuna konumlandırmayı hedeflemişlerdi. Albümün uyuşturucudan ve seksten bu kadar açık bahsetmesi New York Radyosu’nda yasaklanmasına sebep olmuştu. Eleştirmenler de albümden nefret etmişlerdi. Dünya ne yazık ki henüz hazır değildi The Velvet Underground’a. Yanlış zamanda yanlış yerdeydiler.
Bugün artık muzlu albüm olarak anılan albüm kapak tasarımından da bahsedeyim kısaca. Andy Warhol’un tasarladığı provokatif kapağın ilk baskılarında muzun üzerinde “dikkatlice soyun” yazan bir sticker vardı.
Sticker’ı çıkardığınızda yani kabuğu soyduğunuzda muzu görebiliyordunuz. Müzikle grafik sanatı arasındaki bu verimli işbirliğine tanıklık eden eserin mevzubahis yüksek kondüsyonlu ilk baskıları bugün hâlâ plak koleksiyonerlerinin hayallerini süslemeye devam ediyor.
Ben arşivimdeki kopyayı 2012 yılında almıştım. Back To Black serisi kapsamında remastered picture disk olarak basılan plak işimi fazlasıyla gördü. Kaliteli ve kalın vinyl pikabımda döne döne henüz hâlâ yıpranmadı.
The Velvet Undeground debut albümünden sonra Nico’suz yoluna devam edip yaklaşık on yıl süren ilk maceralarını 1973 yılında noktalamışlardı. Akabinde Lou Reed, kırk yıl sürecek uzun bir solo kariyerine soyunarak, yirmiden fazla albüme ve onlarca muhteşem şarkıya imza atarak ismini Rock tarihinin ölümsüzleri arasına yazdırmayı başarmıştı.
Nico, albümün hemen sonrasında başladığı solo kariyeriyle ismini duyurmaya ve albümler yayınlamaya devam etmişti. Ne yazık ki bir Ibiza tatilinde bisikletten düşerek geçirdiği beyin kanaması dolayısıyla 1988 yılında hayata veda etmişti.
Zamanında anlaşılamayan “The Velvet Underground & Nico” albümü 70’lerde Punk Rock, 80’lerde İndie ve Art Rock, 90’larda Alternatif Rock gibi türleri yıllar içersinde doğrudan etkileyerek, virtüöz olmadan da güzel müzik yapılır ve rahatsız edici olmak da estetik bir formdur şiarını müzik dünyasına kabul ettirmesiyle unutulmazlar arasına girmiştir. Her daim kişisel favorilerimden biri olan bu efsanevi albümü referans alan onlarca güzel grubu da yıllar içersinde keşfetmiş olmaktan dolayı ayrıca mutluyum.
Hayatımı Değiştiren Albümler yazı dizisinin bir sonraki bölümüne 70’lerden seçtiğim bir albümle devam edeceğim. Birbirinden kaliteli ve özgün içerikleriyle Stüdyoİmge’yi takip etmeye devam edin derim. Kendinize iyi bakın, müzikle kalın ve hoşçakalın.
