İtalya’da başlayan ve farklı disiplinleri bir araya getiren TurkodiRoma, ses, görüntü ve fikirlerin iç içe geçtiği özgün bir yaratım alanı kuruyor. Anonim üretimden sahneye, yerelden uluslararası ilgiye uzanan bu hikâyede ekip; özgürlük, ortak karar alma ve sanatın dönüştürücü gücü üzerine konuşuyor. Mine Gürevin’in gerçekleştirdiği söyleşi, İtalya’dan dünyaya uzanan bu sanat kolektifinde bir üretim modelinin arka planını açığa çıkarıyor.
TurkodiRoma’yı ilk dinlediğimde bir müzik türünden ziyade, bir duruma denk geldim. Sanki hareket hâlindeki bir sesle karşılaştım. Ne tam burada ne de bütünüyle başka bir yerde. Elektronik altyapı var ama klinik değil. Pop formu var ama popun rahat koltuğuna yaslanmıyor. Şarkılar kök salmaya çalışmıyor, geçiciliği kabulleniyor. Belki de tam bu yüzden kalıcı bir iz bırakıyorlar.
TurkodiRoma kendini bir grup değil, bir sanat kolektifi olarak tanımlıyor. Esasen bu ayrım küçük görünse de önemli. Çünkü burada mesele kararları birlikte almak, görsel dili birlikte kurmak, yönü birlikte belirlemek. İtalya’da üç kişiyle başlayan yolculuk — Doğa, Bubu ve Gabriel — zamanla genişleyerek Crytorama ve Can’ın da katıldığı çok katmanlı bir yapıya dönüşüyor. Yönetilen bir proje değil bu, kendi kendini yöneten bir oluşum. Müziğin görselinden, sahne estetiğinden, kariyer stratejisine kadar her şey içeriden şekilleniyor.
“Bilinçaltı popu” diyorlar yaptıkları işe. Bilinçaltını karanlık değil, kaotik ve yaratıcı bir alan olarak görüyorlar. İlk dönem anonim kalmayı seçmeleri, odağı görünüme değil anlatıya kaydırma tercihlerinin bir parçasıydı. Görünmeden üretmek, sesin öne çıkmasına izin vermek istediler. Ardından sahneye çıktılar. Bir BBC dizisinde jenerik oldular. İngiltere’den plak talepleri geldi. Ama bütün bu görünürlük, üretim biçimlerini değiştirmedi.
TurkodiRoma’yı konuşurken müzikten fazlasını konuşuyorsunuz. Bir duruşu, bir üretim biçimini, bir yolda olma hâlini. Ve belki de en önemlisi, ait olmadan var olabilme cesaretini.
Söz onların!…
• TurkodiRoma’yı bir “grup”tan ziyade bir kolektif olarak tanımlıyorsunuz. Bu kolektif fikri ilk ne zaman ve nasıl netleşti?
• Bir sanat kolektifi kendi kendini yöneten ve ortak bir amaç doğrultusunda bir araya gelen sanatçılar topluluğu olarak tanımlanıyor. Bu tanım da bizi tarif ediyor. Dışarıdan tabii ki işin müzik ile ilgili kısmı ön planda gözüküyor fakat biz bu projenin ilerlemesi için multidisipliner yeteneklere sahip küçük bir ekip olarak hareket ediyoruz. Bir sanat kariyeri, içinde alınması gereken pek çok kararı barındırıyor ve biz bu kararları her zaman grup içinde vermiş oluyoruz. Sırf müzik yapıyoruz diye işin görsel kısmını birine devretmiyor ya da bizi yönetmesi için birini yetkilendirmiyoruz.
• İsminiz başlı başına bir hikâye anlatıyor. “TurkodiRoma” sizin için bugün neyi temsil ediyor? İlk çıktığı hâliyle aynı yerde mi duruyor?
• Evet, mikro öyküler vardır ya hani sadece bir iki cümle ile çok şey anlatmayı amaçlayan, TurkodiRoma ismi de böyle bir etki yaratıyor insanların zihninde. Yorumlamaya çok açık. Artık bizim için aynı yerde durmuyor çünkü etki alanı arttıkça ulaştığı insanlar da ona yeni bir anlam yükledi. Ucu açık bir hikâyeye olan açlığın tahmin ettiğimizden büyük olduğunu gördük.
• Manifestonuzda “buraya ait değiliz ama buradan geçiyoruz” hissi çok baskın. Bu aidiyetsizlik, müziğinize daha çok özgürlük mü getirdi yoksa yalnızlık mı?
• Kesinlikle yalnızlık getirmedi. Bu sayede çok fazla insan tanıdık ve arkadaş edindik. Biz yolda olmayı seven insanlarız ve hayat amacımız keşfetmek, öğrenmek, tanımak, karşılaştırmak ve sonuçlar çıkarmak. İnsan tabii ki bir yere ait hissetmek ister ve bizim de ait hissettiğimiz, evim dediğimiz yerler var, sadece o yer burası değil.
• “Bilinçaltı popu” diyorsunuz… Pop gibi çok görünür bir kelimeyle, bilinçaltı gibi karanlık bir alanı yan yana getirmek cesur bir tercih. Bu tanımı biraz sizden dinlemek isterim.
• Bilinçaltı bence akıllarda canlandığı gibi karanlık bir alan değil sadece kaotik.
Zaman ve mekân yok. Yaşanmış olanlar ve yaşanabilir olanlar beraber yüzüyor. Bu kaos bir evren kadar geniş ve rastgele parçalardan nasıl bir anlam çıkaracağınız size kalmış. Bu çıkan anlamlar ile birlikte kendimize bir hikâye anlatıyor ve buna gerçeklik diyoruz. Biz bilinçaltımız ile dost olmayı başaramazsak bu gerçeklik kontrolden çıkabiliyor ve fırsatçılar da bilinçaltımızda yatan korkulara hitap edip bizi yönetebiliyorlar. Bu yüzden bilinçaltını popüler kılmak gerekiyor. Bilinçaltımız dostumuz, bilinçaltı kurtuluşumuz!
• Şarkılarınızda sık sık gündelik ama bir o kadar da kırılgan cümleler duyuyoruz. Sözler sizin için daha çok itiraf mı, gözlem mi?
• Daha sıklıkla bir keşif. Çıkan sonuç her zaman bizim için de bir sürpriz oluyor.
• Müziğinizde elektronik altyapı çok belirgin ama mekanik bir soğukluk yok. Bu dengeyi kurarken özellikle kaçındığınız şeyler var mı?
• Kaçındığımız bir şey yok tam tersine her şeye açığız. Belki bu yüzden bir soğukluk hissetmemişsinizdir. Elektronik ya da akustik ayrımı yapmıyoruz müziği yaparken, bizim işimiz ses dalgalarını olabildiğince uyumlu bir biçimde katmanlamak.
• İtalya’da başlayan bir hikâye, Türkçe sözler, farklı coğrafyalar… Bu çok kültürlü yapı müziğinizi zenginleştirirken sizi hiç bölüyor mu?
• Bizi bölmüyor, biz de zenginleşiyoruz. Sonuçta kompleks bir yapıya ulaşmak epey emek ve çalışma istiyor. Bunlarda karakteri güçlendiren şeyler.
• İlk dönem anonim kalma tercihiniz çok ilginçti. Neden görünmemeyi seçtiniz? Bugünden bakınca doğru bir karar mıydı?
• Şarkılarımızın içerisinde her zaman epey anlam ve hikâye oldu. İnsanların nasıl göründüğümüzden çok neler anlattığımızı konuşmasını istedik. Şimdi geriye dönüp bakınca bunun en doğru yaklaşım olduğunu hissediyoruz. Böylece kendimizle olan bağımızı güçlendirirken, dinleyicimizle de doğal bir akışta gelişen ilişkiler kurduk.
• 2024’te sahneye çıkmaya başladınız. Sahne, TurkodiRoma için müziği tamamlayan bir alan mı yoksa onu dönüştüren bir yer mi?
• Sahne, onu nasıl yaşamayı seçtiğinize bağlı olarak amaç değiştirebiliyor. Biz, içinde daha çok bulundukça sahneyi müziğin ötesinde bir yer olarak tanımlamaya başladık. Konser vermeye başlamadan önce bir sahnede neyin olması gerektiğine dair bir fikrimiz yoktu. Gözlerin üzerimize dikilmesine alıştıktan sonra, bu enerjiyi nereye yönlendirmemiz gerektiği üzerine düşünmeye başladık.
• “Bir Şeyler”in bir BBC dizisinin jeneriğine girmesi ve İngiltere’de Shazam listelerine yükselmesi size ne hissettirdi? Bu başarı beklentilerinizi değiştirdi mi?
• Özellikle dizi yayınlandıktan sonra bize İngiltere’den gelen geri dönüşler yaptığımız işin sınırlandırılamayacağını gösterdi. Birçok İngiltere vatandaşı ülkelerinde bir turne planımız var mı diye soruyor, basılı plağımız varsa satın almak istiyorlardı. Bu da tabii ki hedefleri koyarken çekingen davranmamamız gerektiğini gösterdi.
• Uluslararası bir görünürlük kazanmak, yerel kalma hâliyle çelişiyor mu sizce?
• Son döneme damgasını vuran isimlerden biri de Bad Bunny oldu. Faşizme doğru yönelen bir Amerika’nın en büyük şovlarından biri olan Super Bowl devre arasında sadece İspanyolca performans sergiledi ve bunu ülkesi Porto Riko’nun sömürüsünü proteste ettiği bir albümden sonra başardı. Uluslarası görünürlüğünüzü nasıl kullanmak istediğinize bağlı her şey.
• Şarkılarınızda zaman zaman mizah, zaman zaman çok çıplak bir melankoli var. Bu iki hâl sizin hayatınızda da yan yana mı duruyor?
• Hayatımız tabii ki bu duygulardan daha karmaşık. Belki de dinleyici ile daha hızlı iletişim kurmak için bu ikiliye başvuruyoruzdur. Sonuçta ikisi de halkımızın alışık olduğu duygular.
• Kolektif bir yapıda üretmek her zaman romantik anlatılır ama pratikte zorlayıcıdır. En çok nerede çatışıyorsunuz?
• Ekibe her yeni eklenen sanatçı ile beraber bir çatışma süreci başlıyor. Sonuçta her karşılaşmada taraflar denge noktasına ulaşana kadar bir kimyasal tepkime oluşması kaçınılmazdır. Denge noktasına ulaşıldıktan sonra artık o romantik evreye geçiş yavaş yavaş başlıyor. Bu yüzden en çok çatıştığımız yer başlangıç evresi.
• Birlikte üretirken “bu artık TurkodiRoma değil” dediğiniz anlar oluyor mu?
• Tabii ki oluyor. Fakat bir kişi bile “bu TurkodiRoma” diye yeterince diretirse, o zaman TurkodiRoma’nın evrilmesine izin veriyoruz.
• Bugünün müzik dünyasında her şey çok hızlı tüketiliyor. Siz bu hızla nasıl ilişki kuruyorsunuz? Bilinçli bir yavaşlama hâli var mı?
• Günlük hayatını yavaş yaşamayı seven insanlarız. Bu hızla da bir ilişki kurmuyoruz. Her şey çok hızlı tüketilmiyor, bence bu bir yanılgı. Evet, hızlı tüketim ön planda ve popüler ama bir şeyleri yavaşça sindiren insanlar da varolmayı sürdürüyorlar, sayıları da hiç olmadığı kadar fazla.
• Dinleyiciyle kurduğunuz ilişki çok samimi. Şarkılarınızın dinleyicide bir “güvenli alan” yaratmasını özellikle mi önemsiyorsunuz?
• Sıcak, güvenli bir ortamın içinde bulunmayı kim istemez. Biz istiyoruz. En çok da biz istediğimiz için önemsiyoruz.
• İlham aldığınız disiplinler müzikle sınırlı değil gibi duruyor. Hangi filmler, kitaplar ya da sanatçılar son dönemde zihninizi meşgul ediyor?
• Son dönemlerde hayatımızda Roberto Bolaño, Tolstoy, Frank Herbert gibi isimler var. Günümüzün sanatçıları arasından kendimize en yakın bulduklarımızsa Ca7riel & Paco Amoroso. Bahsetmeyi tercih ettikleri konular, bu konuları anlatma şekilleri, ve ortaya çıkan son eseri yorumlamak yaratıcı süreçlerimizi desteklerken aynı zamanda motivasyon kaynaklarımızı çeşitlendirmemize yardımcı oluyor.
• Şarkılarınızı dinlerken bir hikâye izliyor gibiyiz. Albüm fikri sizin için hâlâ önemli mi yoksa parça parça anlatmak mı daha gerçek geliyor?
• Yakın zamanda bir albüm planlıyoruz, parça parça anlatmaktansa bir bütün olarak ortaya koyma fikri bizi heyecanlandırıyor.
• Bugün geldiği yer, hayal ettiğiniz yerle örtüşüyor mu?
• TurkodiRoma ile kurduğumuz hayaller; bizi beslemesi, gezdirmesi ve kendi kendine yetebilmesiydi. Bunları başarmaya yaklaştık diyebilirim. Bunlar dışında kalan her şeyi akışta keşfetme taraftarı olduk çünkü gerçeklik çoğu zaman hayallerimizden daha fantastik çıkıyor.
• Hiç “daha anlaşılır olalım” diye kendinizi sansürlediğiniz oldu mu?
• Olmadı, bir insanın diğerini yüzde yüz anlamasının zaten imkânsız olduğuna inanıyoruz. Bu sebeple karşı tarafın nasıl anlayacağındansa kendimizi anlatma dürtümüzün üzerinde daha çok duruyoruz.
• Bugünden geriye baktığınızda, “iyi ki böyle yapmışız” dediğiniz bir kırılma anı var mı?
• Halinizden memnunsanız bütün kararlar bir “iyi ki” oluyor. Pişman olduklarımıza bile iyi ki diyebiliyoruz. Hayat devam ettiği sürece umut da vardır, ders almadığınız zaman da hep aynı sınıfı tekrar etmek zorunda kalırız.
• Ve son olarak… TurkodiRoma beş yıl sonra hâlâ bir kolektif mi olur yoksa bambaşka bir şeye mi evrilir?
• Gelecek şimdilik kıyamet senaryoları ile dolu karanlık bir yer olarak gözüküyor gözümüze. TurkodiRoma’da kolektif bir sanat oluşumundan kolektif bir yardım kuruluşuna evrilebilir. Sonuçta felakete doğru kararlılıkla ilerleyen bir sistemin içindeyiz.